Τα οργανωτικά σχήματα (schema) είναι τυπικοί τρόποι διάταξης και ανάπτυξης του περιεχομένου ενός κειμένου. Αποτελούν «μοτίβα οργάνωσης» που καθοδηγούν τον συγγραφέα στο πώς θα παρουσιάσει τις πληροφορίες και τον αναγνώστη στο πώς θα τις κατανοήσει. Τα σημαντικότερα οργανωτικά σχήματα για την εκπαίδευση είναι ο ορισμός, η διαίρεση, η σύγκριση-αντίθεση, η αναλογία, η αιτιολόγηση, το αίτιο-αποτέλεσμα και τα παραδείγματα.
Κάθε οργανωτικό σχήμα υπηρετεί κάποιον επικοινωνιακό στόχο που συνδέεται αφενός με τον αντίστοιχο κειμενικό τύπο (να περιγράψει, να εξηγήσει, να καθοδηγήσει, να πείσει, να αφηγηθεί), αφετέρου με τον σκοπό για τον οποίο γράφτηκε το κείμενο (να εκφραστεί, να πληροφορήσει, να κατευθύνει). Για παράδειγμα, ο συντάκτης ενός κειμένου ορίζει τον ρατσισμό (οργανωτικό σχήμα: ορισμός), προκειμένου να εξηγήσει τον φύσει βίαιο χαρακτήρας της (κειμενικός τύπος: εξήγηση), για να κινητοποιήσει τους αναγνώστες εναντίον του (κοινωνικός σκοπός: συγκινησιακή κατεύθυνση).
