Κειμενικό σχήμα με σκοπό [α] την πληροφόρηση (διευκρίνιση της σημασίας μιας έννοιας για την εξασφάλιση σαφήνειας/ ακρίβειας, την αποφυγή της σύγχυσης κτλ.) ή [β] την κατεύθυνση/ πειθώ.

Οργανωτικό πρότυπο: [1] (εισαγωγική πρόταση) Σύντομος ορισμός: α. Οριστέα έννοια (= έννοια που πρόκειται να οριστεί), β. έννοια γένους (= υπερκείμενη έννοια/ σύνολο), γ. ειδοποιός διαφορά (= ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της οριστέας έννοιας). [2] (υποστηρικτικό υλικό) Εκτεταμένος ορισμός: α. αναλυτικός ορισμός (= παρουσίαση/ ανάπτυξη χαρακτηριστικών), β. συνθετικός ορισμός (= παρουσίαση των μερών που συνθέτουν την έννοια), γ. γενετικός ορισμός (= παρουσίαση της διαδικασίας δημιουργίας της έννοιας). [3] (καταληκτική πρόταση) Συμπέρασμα της ανάπτυξης.

Λεξικογραμματικά στοιχεία: Συνδετικά ρήματα (π.χ. «είναι», «ονομάζεται») ή σχετικοί μετακειμενικοί δείκτες (π.χ. «ορίζεται ως…»).

ΛΥΜΕΝΟ ΘΕΜΑ

Με ποιον τρόπο οργανώνεται ο λόγος στην παράγραφο που ακολουθεί;

Η δημοκρατία είναι ένα πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από τον λαό, ασκείται από τον λαό και αποβλέπει στο καλό του λαού. Στηρίζεται σε βασικές αρχές, όπως η ισότητα, η ελευθερία της έκφρασης και η συμμετοχή όλων των πολιτών στη λήψη αποφάσεων. Μέσα από θεσμούς, όπως οι εκλογές, οι πολίτες επιλέγουν τους εκπροσώπους τους, ενώ παράλληλα προστατεύονται τα ατομικά δικαιώματα, διασφαλίζοντας μια κοινωνία δικαιοσύνης και συνεργασίας.

Ενδεικτική απάντηση: Ο λόγος στην παράγραφο οργανώνεται με το σχήμα του ορισμού. Συγκεκριμένα, στην εισαγωγική πρόταση υπάρχει ένας σύντομος ορισμός της δημοκρατίας (οριστέα έννοια) ως πολιτεύματος (έννοια γένους) «στο οποίο στο οποίο η εξουσία πηγάζει από τον λαό, ασκείται από τον λαό και αποβλέπει στο καλό του λαού» (ειδοποιός διαφορά). Στο υποστηρικτικές προτάσεις της παραγράφου υπάρχει ένας αναλυτικός ορισμός, στον οποίο παρουσιάζονται αρχικά οι βασικές αρχές της δημοκρατίας («Στηρίζεται σε βασικές αρχές … στην λήψη αποφάσεων») και στη συνέχεια η σημασία της («Μέσα από θεσμούς … δικαιοσύνης και συνεργασίας»).

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΕΞΑΣΚΗΣΗ
  1. Στην §2 του κειμένου “Ο πολιτισμός των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης” (Χρήστος Μαλεβίτσης, Αρμός, 2010) ο συγγραφέας οργανώνει τον λόγο με το σχήμα του ορισμού. Αφού τεκμηριώσεις την παρατήρηση αυτή, να εξηγήσεις τον λόγο για τον οποίο έκανε αυτή την επιλογή, λαμβάνοντας υπόψη τον σκοπό για τον οποίο γράφτηκε.
  2. Πώς οργανώνεται ο λόγος στις §1 και §2 του κειμένου “Αυτομόρφωση” (Αλεξάνδρα Κορωναίου, Μεταίχμιο, 2002); Να τεκμηριώσεις την απάντησή σου με παραπομπές σε συγκεκριμένα χωρία του. Ποια πρόθεση της συντάκτριας υπηρετεί η συγκεκριμένη επιλογή;
  3. Αν σκοπός του συγγραφέα του κειμένου “Η φιλία” (Ε.Π. Παπανούτσος, Νόηση, 2011) είναι να διευκρινίσει το νόημα της αληθινής φιλίας, να εξηγήσεις πώς οι τρόποι με τους οργανώνεται τον υπηρετούν;
  4. Η §1 του κειμένου “Ανθρώπινο δικαίωμα ο κοινωνικός τουρισμός” (Γ.Δ. Δασκαλάκης, Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού, 1988) οργανώνεται με το κειμενικό σχήμα του ορισμού. Αφού τεκμηριώσεις την παρατήρηση αυτή, να εξηγήσεις την επιλογή του συντάκτη, λαμβάνοντας υπόψη το κειμενικό είδος.
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

31360 (Β.2)*

Στο Κείμενο 1 ορισμός εντοπίζεται στην 2η παράγραφο. Η οριστέα έννοια είναι ο «υπερτουρισμός», δηλαδή οι ανεξέλεγκτες τουριστικές ροές οι οποίες επιφέρουν αρνητικές συνέπειες στην ποιότητα της ταξιδιωτικής εμπειρίας. Ο ορισμός τοποθετείται στο κέντρο του κειμένου, θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως μεταβατική/ συνδετική παράγραφος ανάμεσα στις αρνητικές επιπτώσεις (που αναφέρονται στην 1η παράγραφο) και σε κάποια από τα μέτρα αντιμετώπισης που έχουν ληφθεί (τα οποία αναφέρονται στην 3η παράγραφο). Το ότι θέτει τον ορισμό μετά τις συνέπειες του φαινομένου του «υπερτουρισμού» είναι δηλωτικό και της οπτικής γωνίας του συντάκτη και του σημαντικότερου -κατά τον ίδιο- θεματικού κέντρου.

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ: 15316 (Β.2), 16842 (Β.2), 17048 (Β.2), 17932 (Β.2), 19481 (Β.2), 20151 (Β.2), 20152 (Β.2)

Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ: 26525 (Β.2)