Ο μέλλοντας ανήκει στη ρηματική κατηγορία του χρόνου και εκφράζει ενέργεια που τοποθετείται χρονικά μετά τη στιγμή της ομιλίας. Στην ελληνική γλώσσα διακρίνουμε τρεις τύπους μέλλοντα, καθένας με διαφορετική όψη και λειτουργία:
[1] Συνοπτικός Μέλλοντας (μέλλοντας στιγμιαίος)
- Μορφή: θα + ρήμα με αοριστικό θέμα
- Χαρακτηριστικά: εκφράζει ενέργεια μοναδική, στιγμιαία ή ολοκληρωμένη στο μέλλον (π.χ. «Αύριο θα φύγω νωρίς», «Θα γράψω το διαγώνισμα την Πέμπτη»).
- Λειτουργία: Δήλωση γεγονότος που θα συμβεί μία φορά ή θα ολοκληρωθεί άμεσα.
[2] Μη Συνοπτικός Μέλλοντας (μέλλοντας διαρκείας)
- Μορφή: θα + ρήμα με ενεστωτικό θέμα
- Χαρακτηριστικά: εκφράζει διάρκεια, επαναληπτικότητα ή συνήθεια στο μέλλον (π.χ. «Θα διαβάζω κάθε απόγευμα», «Θα εργάζομαι στην ίδια εταιρεία»).
- Λειτουργία: Δήλωση ενέργειας που θα εξελίσσεται στο μέλλον, χωρίς να δηλώνεται η ολοκλήρωσή της.
[3] Συντελεσμένος Μέλλοντας
- Μορφή: θα + έχω + μετοχή αορίστου
- Χαρακτηριστικά: εκφράζει ενέργεια που θα έχει ολοκληρωθεί πριν από κάποιο άλλο μελλοντικό σημείο (π.χ. «Μέχρι το βράδυ θα έχω τελειώσει το άρθρο», «Θα έχει φύγει όταν φτάσεις»).
- Λειτουργία: Δήλωση προτερόχρονης ολοκλήρωσης σε σχέση με άλλο μελλοντικό γεγονός.
Κάθε τύπος μέλλοντα δεν δηλώνει μόνο χρονικότητα, αλλά και τροπικότητα (βεβαιότητα, προσδοκία, πρόβλεψη), ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με συμφραζόμενα που εμπλέκουν υποκειμενικότητα ή πιθανότητα.