Σύντομη ονοματική ή ρηματική φράση που προηγείται και ονοματίζει ένα κείμενο. Σκοπός του είναι:

  1. Να συμπυκνώσει το περιεχόμενό του (πληροφοριακή λειτουργία) και να προϊδεάσει τον αναγνώστη γι’ αυτό. Η πληροφοριακή λειτουργία κυριαρχεί συνήθως σε ακαδημαϊκά κείμενα (π.χ. επιστημονικός/ δοκιμιακός λόγος) και ειδησεογραφικά (ή «έγκριτης» δημοσιογραφίας) που υιοθετούν ύφος απρόσωπο και ουδέτερο. Επιτυγχάνεται συνήθως [α] με την ονοματοποίηση και [β] την αναφορική χρήση της γλώσσας (π.χ. δηλωτική σημασία των λέξεων).
  2. Να προσελκύσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη (κατευθυντική λειτουργία) για την ανάγνωση του κειμένου. Η κατευθυντική λειτουργία κυριαρχεί στη σχολιαστική δημοσιογραφία (ή σε «λαϊκά» έντυπα) που υιοθετούν ύφος προσωπικό και οικείο. Επιτυγχάνεται [α] με τη μεταφορική γλώσσα (μεταφορές, παρομοιώσεις, μετωνυμίες, συνεκδοχές, υπερβολές, λογοπαίγνια κτλ.), [β] το καθημερινό/ λαϊκό λεξιλόγιο, την υποδηλωτική σημασία των λέξεων και τις φράσεις-κλισέ,  [γ] την αποκλίνουσα σύνταξη, [δ] τις μη δηλωτικές πράξεις (π.χ. ερωτηματικές/ επιφωνηματικές προτάσεις), [ε] τα σχολιαστικά σημεία στίξης κτλ.
ΛΥΜΕΝΟ ΘΕΜΑ

Να αξιολογήσεις τον τίτλο του κειμένου «Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία;» ως προς την πληροφορικότητα και την επικοινωνιακή του αποτελεσματικότητα.

Ενδεικτική απάντηση: Ο τίτλος του κειμένου έχει υψηλή πληροφορικότητα, διότι το κείμενο αποτελεί ουσιαστικά απάντηση στο ερώτημα που διατυπώνεται σε αυτόν (βλ. §3 «Αξίζει να μαθαίνουμε…», §4 «Δε μαθαίνουμε ιστορία…»). Ο τίτλος έχει ταυτόχρονα υψηλή επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα, διότι έχει τη μορφή ρητορικής ερωτηματικής πρότασης, με την οποία ο συντάκτης επιχειρεί να προβληματίσει τον αναγνώστη για τη σημασία της ιστορικής γνώσης και ταυτόχρονα προσδίδει στο κείμενο συνομιλιακό τόνο και αμεσότητα. Το ίδιο αποτέλεσμα έχει και η χρήση του α’ πληθυντικού προσώπου με το οποίο ο συντάκτης προσδίδει καθολική ισχύ στην αξία της ιστορικής γνώσης, συμπεριλαμβάνοντας και τον εαυτό του σε αυτούς που επωφελούνται από αυτή.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

31365 (Β.2)*

Ο τίτλος εξυπηρετεί τον δομικό του ρόλο καθώς είναι δηλωτικός του περιεχομένου του κειμένου (στο μεγαλύτερο μέρος τους ασχολείται με την αντίθεση συμμετρίας και ασυμμετρίας) και προσελκύει το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέσω της διάζευξης πουδημιουργεί εξ αρχής ένα δίπολο σκέψης για δύο πολύ γνωστά έργα τέχνης, διαφορετικά ωστόσο μεταξύ τους, ενώ το ερωτηματικό αποτελεί στοιχείο έναρξης του νοητού διαλόγου με τον αναγνώστη.

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ: 15218 (Β.2), 19750 (Β.3), 20324 (Β.3), 28046 (Β.2)

Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ: 23791 (B.2.α), 23793 (Β.2), 23797 (Β.1), 23803 (Β.2.α), 25122 (Β.2.α), 26526 (Β.2), 26536 (Β.2), 26568 (Β.3), 26598 (Β.2), 26647 (Β.2), 26692 (Β.2), 26696 (Β.2), 27655 (Β.2), 27699 (Β.1), 27771 (Β.2), 27780 (Β.2), 30062 (Β.2.α), 30064 (Β.2), 30067 (Β.1), 30069 (Β.1), 30078 (Β.2.β), 30079 (Β.1.α), 31362 (Β.1), 31366 (Β.2), 35590 (Β.2), 35646 (Β.2.α), 35647 (Β.2.α), 35695 (Β.2)