Το ύφος (style) αποτελεί μια υποκατηγορία του επιπέδου ύφους, μια ατομική γλωσσική ποικιλία, τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο ο ομιλητής ή ο συγγραφέας επιλέγει να χρησιμοποιήσει τα γλωσσικά μέσα που διαθέτει για να εκφράσει της σκέψεις και τα συναισθήματά του.

Το ύφος μπορεί να διακριθεί σε:

  1. Επίσημο: Γλωσσική ποικιλία των θεσμών (διοίκηση, εκκλησία, στρατός κτλ.) και των επίσημων περιστάσεων (εθνικές γιορτές, λόγοι πολιτικών κτλ.).
  2. Επιστημονικό: Γλωσσική ποικιλία των επιστημών.
  3. Λαϊκό: Προφορική γλωσσική ποικιλία του περιθωρίου (μάγκικη διάλεκτος, αργκό κτλ.).
  4. Λαϊκότροπο: Περιλαμβάνει διαλεκτικά και ιδιωματικά στοιχεία και που πολλά από αυτά χρησιμοποιούνται και στη νεοελληνική λογοτεχνία.
  5. Λόγιο: Περιλαμβάνει στοιχεία προερχόμενα από την καθαρεύουσα ή την αρχαία ελληνική γλώσσα ή δημιουργήθηκαν με αυτές ως πρότυπο.
  6. Λογοτεχνικό: Περιλαμβάνει στοιχεία που είτε χρησιμοποιούνται σε καθαρά λογοτεχνικά κείμενα είτε τις χρησιμοποιεί κάποιος στον προφορικό ή στο γραπτό του λόγο, όταν θέλει να χρωματίσει λογοτεχνικά το ύφος του.
  7. Οικείο: Γλωσσική ποικιλία του οικογενειακού και του φιλικού περιβάλλοντος, που δεν χρησιμοποιούνται όταν απευθύνεται κάποιος σε αγνώστους ή σε ανωτέρους στην επαγγελματική ή σε άλλη ιεραρχία.
  8. Παρωχημένο: Περιλαμβάνει στοιχεία που δηλώνουν κάτι που υπήρξε στο παρελθόν, εξακολουθεί να υπάρχει και σήμερα, χρησιμοποιείται όμως άλλη, συνώνυμη, λέξη για να δηλωθεί, π.χ. μπανιερό (που έχει αντικατασταθεί από τη λέξη μαγιό).
  9. Προφορικό: Γλωσσική ποικιλία του προφορικού λόγου· βρίσκεται πολύ κοντά στο οικείο, κάποτε εναλλάσσεται ή και συνυπάρχει με αυτό χωρίς να είναι πάντοτε ευδιάκριτα τα όριά τους, ενώ δεν αποκλείεται η χρήση του στο γραπτό λόγο.
  10. Χυδαίο/ υβριστικό: Περιλαμβάνει κακέμφατες και αρνητικά φορτισμένες λέξεις
  11. Ειρωνικό/ μειωτικό: Περιλαμβάνει στοιχεία που δηλώνουν την απαξιωτική στάση του πομπού απέναντι σε κπν ή κτ.
ΛΥΜΕΝΟ ΘΕΜΑ 1

Το ύφος λόγου του Κειμένου 2 θα μπορούσε να χαρακτηριστεί: [1] οικείο, ζωντανό και καθημερινό. [2] επίσημο, σοβαρό, απρόσωπο. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση, να εντοπίσεις στο κείμενο τρεις γλωσσικές επιλογές του συγγραφέα που τεκμηριώνουν την απάντησή σου (μονάδες 3) και να περιγράψεις τον τρόπο με τον οποίο κάθε γλωσσική επιλογή συμβάλλει στη διαμόρφωση του ζητούμενου ύφους λόγου. [ΤΘΔΔ: 30078]

Το ύφος του κειμένου μπορεί να χαρακτηριστεί ως οικείο, ζωντανό και καθημερινό (1). Τρεις γλωσσικές επιλογές που συμβάλλουν στη διαμόρφωση του συγκεκριμένου ύφους είναι: [α] α’ και β’ ρηματικό πρόσωπο («έχω κάνει, φυλάω, τρέμεις, διαπιστώνεις»): Αποδίδει με πιο άμεσο τρόπο την εμπειρία του αρθρογράφου ως προσωπικό βίωμα και απευθύνεται ευθέως στον αναγνώστη, για να τον εμπλέξει  συναισθηματικά στη διαδικασία του προβληματισμού. [β] Καθημερινό λεξιλόγιο («τσαμπουκάδες, τσεκάρω κουτάκια, μπουνιά, να ψωνίσουμε χαρακτήρα, παρέα για τάβλι κτλ»): Δημιουργεί αίσθηση οικειότητας με τον μέσο αναγνώστη. [γ] Βραχυπερίοδος λόγος («Και βλέπεις ό,τι μπορείς. Ή τουλάχιστον, βλέπεις ό,τι θέλεις» «Αλλά τα περάσματά τους ακόμη τα θυμούνται. Δεν ήταν πιο «ήρωες». Απλά πιο έξυπνοι»): Δημιουργεί λαχανιαστό ύφος και προκαλεί συναισθηματική φόρτιση στον αναγνώστη.

 

ΛΥΜΕΝΟ ΘΕΜΑ 2

Το ύφος του Κειμένου 2 θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ειρωνικό ή επικριτικό. Να επαληθεύσεις τους χαρακτηρισμούς αυτούς αναφέροντας τέσσερα (4) σημεία από το κείμενο. Για ποιον λόγο, κατά τη γνώμη σου, ο συντάκτης επέλεξε αυτό το ύφος; [ΤΘΔΔ: 35701]

Το ειρωνικό/ επικριτικό ύφος του κειμένου επαληθεύεται από τις εξής γλωσσικές επιλογές: “Μάλιστα, ωραία”, “Άλλωστε αρκετοί φιλόζωοι θα εκτιμήσουν και το φρέσκο κρέας «από το χωριό»”, “Διότι η κατσίκα είναι, σου λέει, προς βρώση”, “οι «γατάκηδες» έχουν εμμονή με τα γκουρμέ. Ο λόγος για τον οποίο, κατά τη γνώμη μου, ο συντάκτης επέλεξε το συγκεκριμένο ύφος είναι για να καυτηριάσει την υποκριτική στάση των “φιλόζωων”, οι οποίοι ενδιαφέρονται μόνο για τα ζώα συντροφιάς και όχι γενικά για τα ζώα.

 

ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΕΞΑΣΚΗΣΗ 1

Το ύφος του Κειμένου 1 μπορεί να χαρακτηριστεί, κατά κύριο λόγο, ως σοβαρό. Να εντοπίσεις δύο στοιχεία της γλώσσας του κειμένου τα οποία τεκμηριώνουν αυτόν τον χαρακτηρισμό , να δηλώσεις τη λειτουργία τους και να αξιολογήσεις την αποτελεσματικότητά τους (μονάδες 6). [ΤΘΔΔ: 26568]

ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΕΞΑΣΚΗΣΗ 2

Να εντοπίσεις τρεις κειμενικές ενδείξεις στην 3η παράγραφο του Κειμένου 1 με τις οποίες ο λόγος αποκτά μια πιο δραματική χροιά. Δικαιολόγησε το ύφος λόγου που επιλέγει ο συγγραφέας σε συνδυασμό με το νοηματικό κέντρο της παραγράφου. [ΤΘΔΔ: 16843]

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ: 15179 , 15183 , 15235 , 15334 , 15374 , 16797 , 16800 , 16842 , 20163 , 20240 , 28133

Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ: 26696 , 27646 , 30054 , 30056 , 30065 , 30067 , 31362 , 31365 , 35590